Triac

triac

Tương tự như diac, triac (TRIode for Alternating Current) là phần tử bán dẫn gồm năm lớp bán dẫn, tạo nên cấu trúc p-n-p-n n đặc biệt có thêm cực khiển Gate. Hôm nay, chúng ta sẽ đi sâu tìm hiểu về thiết bị này cũng như tìm hiểu nguyên lý hoạt động và cấu tạo để nắm được sơ bộ trước khi tiền hành sử dụng.

Triac là gì?

Triac là dụng cụ tương đương với 2 Thyristor song song ngược chiều nhau có chung một cực điều khiển. Do làm việc với cả nguồn phân cực dương và âm, khái niệm Anode và Cathode của Triac không phù hợp. Được quy ước sử dụng ký hiệu T2 (hoặc B2) và T1 (hoặc B1) cho các cực lối ra và cực điều khiển G ở gần T1.

Mạch đẳng hiệu của triac là hai SCR nối nhau một cách đặc biệt (xem hình).

Trong hình cho thấy hai SCR kết nối để có một gate chung cho hai chiều dòng điện –> các cực có 3 điện cực là: A1, A2, G. Vì vậy mà triac rất hữu dụng để điều khiển pha (do đó điều khiển công suất và áp biểu kiến) của dòng điện xoay chiều.

Khi cực G và A1 có điện thế âm so với A1 thì triac mở. Cực A1 đóng vai tro �anôt , cực A2 đóng vai trò catôt, dong điên chạy từ A1 sang A2.

Khi cực G và A2 có điện thế dương so với A1 thì triac mở cực A2 đóng vai trò anôt, A1 đóng vai trò catôt, dòng điên chạy từ A2 sang A1.

Sơ đồ dưới đây là một dimmer điều khiển công suất xoay chiều cho một đèn đốt tim. Mạch cũng có thể dùng cho điều khiển tốc độ quạt vô cấp với một L-C nối song song với quạt điện thế chỗ của đèn (quạt “tai voi” Nga dùng cách này).

trong đó : diac = Db30 ; VR = 100K ; C = 103 ; triac = BT05 –> BT10

Dòng kích I(g) của triac có thể là dòng âm hay dương. Nếu kích bằng áp âm (-) thì trị tuyệt đối của dòng kích âm sẽ phải lớn hơn dòng kích dương nhưng sẽ ổn định hơn khi kích dòng dương.

Triac cũng thường được chế tạo với công suất lớn, dùng cho PowerBoss, cho điều khiển pha để điều tốc đầu máy Diesel- điện v.v… có thể đến hàng vạn KW.

Cấu tạo của traic

  1. Cấu tạo

Triac là một linh kiện bán dẫn có ba cực năm lớp, làm việc như 2 Thyristor mắc song song ngược chiều, có thể dẫn điện theo hai chiều.

Triac có bốn tổ hợp điện thế có thể mở cho dòng chảy qua:

Cách kiểm tra Triac

Chuẩn bị một đồng hồ VOM kim có dòng ở thang điện trở đủ lớn. Nếu dòng yếu ko đủ kích cho chân G.

+ Đồng hồ VOM kim để ở thang đo điện trở có dòng phát ra là lớn nhất. Đối với VOM kim thì que đen là nguồn dương và que đỏ là nguồn âm

+ Lần 1 : Đặt que nguồn âm vào A1 (B1, MT1…) và que nguồn dương vào A2 (B2, MT2..) khi đo VOM không nhảy kim. Vẫn giữ nguyên que đo và kích điện áp cho chân G từ que đỏ (nghiêng que đo hoặc bằng dụng cụ khác) khi đó trên màn hình VOM kim dịch kim và bỏ kích cho chân G, VOM kim vẫn giữ nguyên => Triac còn tốt. Nếu bỏ kích chân G mà VOM kim về vô cùng => Triac hỏng. Có trường hợp nếu ban đầu chỉ đưa vào hai que đo vào A1, A2 kim đã dịch => Triac hỏng.

+ Lần 2 : Thao tác đổi que đo ngược lại như lần 1. Nếu giống nhau thì Transitor tốt. Nếu có có sự khác thì Transitor hỏng.

Dùng VOM số cũng tương tự.

Ứng dụng của traic

Đây là mạch điều khiển dòng điện qua tải dùng triac, diac kết hợp với quang trở Cds để tác động theo ánh sáng. Khi Cds được chiếu sáng sẽ có trị số điện trở nhỏ làm điện thế nạp được trên tụ C thấp và diac không dẫn điện, triac không được kích nên không có dòng qua tải. Khi Cds bị che tối sẽ có trị số điện trở lớn làm điện thế trên tụ C tăng đến mức đủ để triac dẫn điện và triac được kích dẫn điện cho dòng điện qua tải. Tải ở đây có thể là các loại đèn chiếu sáng lối đi hay chiếu sáng bảo vệ, khi trời tối thì đèn tự động sáng.

Chú ý khi sử dụng: Những dụng cụ điện tải thuần trở làm việc tốt với các giá trị trung bình nhờ tác dụng san làm đồng đều. Nhưng các dụng cụ điện tải điện kháng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể, ví dụ động cơ sẽ bị phát nóng hơn mức bình thường, tiêu tốn năng lượng cao hơn.

Kết luận: Triac có ưu điểm trong mọi vấn đề như gọn nhẹ, rẻ tiền … Dùng Triac làm biến dạng sin là nhược điểm chính trong sử dụng.

Trên đây là những tổng hợp Triac là gì cũng như nguyên lý hoạt động và cấu tạo mà chúng tôi muốn gửi đến các bạn. Nếu có thắc mắc khác xung quan vui lòng liên hệ với chúng tôi để được giải đáp miễn phí.

Xuân 2020